Petrol fiyatları şüphesiz ki ülke ekonomilerini etkileyen en önemli faktörlerden biri. 1 Ocak 2005’te fiyatların belirlenmesinin devlet tarafından serbest bırakılması ve 1 litre benzinden alınan verginin aynı yıl 1,71 liraya çıkmasının ardından, 2013 yılında vergi fiyatı 2,93 liraya yükselmişti. Yıllardır benzin fiyatlarındaki bu artış, hem devlet vergisinin hem de serbest fiyat uygulamasının etkisiyle, Türkiye’yi, başta Avrupa olmak üzere dünyadaki en pahalı benzin fiyatlarına sahip ülkeler arasında en üst sıralara yükseltti. Dünyada en pahalı benzinin satıldığı ülkeler sıralamasında Norveç (1.83 Euro) Hollanda (1,77 Euro) ve İtalya (1,75 Euro) en başta gelirken hemen ardından 4. sırada Türkiye (1,67 Euro) yer alıyor.

Ancak Ocak ayı içerisinde, dünyada petrol fiyatları sert bir düşüş yaşadı. Şu an ekonomi haberlerinin manşeti olan petrol fiyatlarındaki düşüşler sadece Türkiye’yi değil, dünyayı da ekonomik olarak çok ciddi bir şekilde etkiledi. Uzun yıllardır dalgalanmalara rağmen yükselen petrol fiyatları, bu sert düşüşle benzin fiyatlarında ve dünyadaki tüm piyasalarda büyük bir etkiye sahip. Sizlere önce petrol fiyatlarının tarihçesi ve nedenleri hakkında kısa bilgiler vermek daha sonra Türkiye ve dünya ekonomisi üzerindeki etkisini anlatmak; hem hepimizin hayatının içinde olan bu konu hakkında sizleri biraz olsun bilgilendirmek, hem de petrol fiyatlarındaki düşüşlerin etkileri hakkında yapılan öngörüleri sizinle paylaşmak istiyorum.

1914-1918 : Küresel petrol fiyatlarındaki ilk büyük hareketlilik Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle gerçekleşti ve petrol fiyatları, 1914’teki 0,81 dolar iken 1918’de savaş sonlandığında iki katından daha da yüksek artışla 1,98 dolara ulaştı.

1929 : Büyük Buhran’ın etkisiyle petrol 1,27’den 1935’te 0,97 dolara geriledi.

1948 : Büyük Dünya Savaş’ı sonlandığında petrol fiyatları, endüstriyel üretim ve yeniden inşa faaliyetlerindeki yoğun artışın etkisiyle 1,99 dolara kadar çıktı.

1956 : Soğuk savaş döneminde yaşanan Süveyş krizinde, İngiltere, Fransa ve İsrail’in Mısır’ı işgal etmesiyle; kriz, küresel petrol ticaretinde yüzde 10’luk bir azalmaya oldu ve varil başına fiyatları 2.82 dolardan 3.07 dolara yükseltti.

1967 : ABD ve İngiltere’nin Altı Gün Savaşları sırasında Arap ülkelerine ambargo uygulandı ancak petrol fiyatlarında bir değişim olmadı.

1973 : Yom Kippur Savaşı’nda (Arap-İsrail Savaşı) İsrail’e destek olmasından ötürü, OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü/Organization of Petroleum Exporting Countries) ABD ve Batı Avrupa ülkelerine petrol ambargosu uyguladı ve petrolün varil başına fiyatı 3 dolardan 12 dolara yükseldi.

1979 : İran’ın 1979 devrimi sırasında petrol üretimini ve ihracatını kesmesi ve ABD’li petrol şirketleriyle anlaşmalarını iptal etmesiyle meydana geldi. Ocak 1978’den Nisan 1980’e kadar ham petrolün varil fiyatı 14’ten 39 dolara kadar çıktı. Petrole bağımlı ABD ekonomisi durgunluğa girdi.

1980 : İran-Irak Savaşı’nın başlamasıyla Irak’ın petrol üretimi düşerken, 1980’nin ortalarına kadar fiyatlar 36 ila 39 dolar seviyeleri arasında seyir etti.

1985 : Dünya petrol üretiminin artmasıyla petrol fiyatları, 31 dolardan 12 dolara geriledi.

1990 : İran’ın Kuveyt’i işgal etmesiyle, petrol fiyatları varil başına 16 dolar’dan 36 dolara yükseldi. ABD’nin Kuveyt’i kurtarmasıyla altı yıl içinde 15-25 dolar seviyelerinde dalgalandı.

1997 : Asya finansal krizi ile petrol fiyatları üç yıl içerisinde 25 dolardan 11 dolara düştü.

2003 : ABD’nin Irak’ı işgal etmesiyle, petrol fiyatları 26 dolardan 2008’deki rekor seviyeye tekrar ulaştı.

2008 : OPEC’in azalan yedek kapasitesi piyasalarda yüksek talebe ve düşük arza neden olarak Haziran ayında, petrolün varil başına fiyatını tarihteki en yüksek seviyesi olan 147 dolara yükseltti. Aralık ayında küresel ekonomik krizin sırasında 36 dolara düştü ve krizin ardından varil başına 128 dolara yükseldi.

Tarihteki petrol dalgalanmaları bu şekilde gerçekleşti. Öncelikle ne gibi sebeplerle petrolde dalgalanmalar olduğunu kısaca anlatmak istedim. Bu yazımda asıl anlatmak istediğim, 2015 Ocak ayında olan sert düşüşün nedenleri ve ülkemiz üzerindeki ekonomik etkisi.

petrolkuyulari1

Petrol fiyatları, Haziran 2014’te varil başına 115 dolardı ancak 6 Ocak 2015’te, 50 doların altına kadar düştü ve en son Ocak ayı içerisinde son altı yılın en düşük fiyatı olan 45,20’ye kadar da geriledi. Bu sert düşüşün nedenleri arasında, petrol arz ve talep ilişkisinde yaşanan güncel değişiklikler yer alıyor, bunları şu şekilde sıralandırabiliriz:

-Avrupa ve Asya ülkelerinde ekonomik büyümenin yavaşlaması petrol talebini azalttı.

-ABD’de petrol üretimi önemli derecede arttı. Aynı zaman diliminde Libya’da da petrol üretimi yüksek bir artış gösterdi. Bu durumların doğal sonucu ise dünya petrol arzında yaşanan fazlalık. Ancak OPEC 27 Kasım’da yaptığı olağan toplantısında üretimi kısmama yönünde bir karar aldı ve bu da petrol fiyatlarının ciddi anlamda düşmesine neden oldu.

-Bir diğer önemli faktör ise OPEC ülkeleri arasında yaşanan fiyat savaşları. Suudi Arabistan’ın petrol fiyatlarını düşürmesi diğer petrol ihraç eden ülkelerin de petrol fiyatlarını yüksek oranda düşürmesine neden oldu. Rusya ve İran’ı zora sokmak için ABD ile işbirliği yaptığı öne sürülen Suudi Arabistan’ın petrol fiyatlarını düşürmesi bu şekilde yorumlanıyor.

Petrol fiyatlarının düşüşü kimi nasıl etkiliyor ?

Dünyadaki genel üretim ve gelirde bir artış olmuyor. Çünkü petrol fiyatlarının yükselişi ithalatçı ülke ekonomilerini olumsuz etkilerken; petrol fiyatlarındaki düşüşün ciddi bir olumlu etkisi kanıtlanamamıştır.

Petrol ithal eden ülkelerin -ki buna Türkiye de dahil- Ocak ayındaki fiyat düşüşünden olumlu etkilenmesi beklenebilir. Ancak petrol fiyatlarındaki düşüş, tüketicilere yansıtılmıyor ve bunun etkisiyle herhangi olumlu bir etkiyi hayatlarımızda net bir şekilde gözlemleyemiyoruz.

Petrol düşüşlerinin ülke ekonomisi açısından en büyük faydası ise enerji faturasının 2014 yılına kıyasla 2015’te, neredeyse yarı yarıya düşmesi olacak. Türkiye bildiğiniz gibi enerjide dışa bağımlı bir ülke. Bundan dolayı petrol fiyatlarındaki düşüşün, 2015’te cari açığın milli gelire oranını %3,9’a kadar geriletmesi bekleniyor.

Bundan sonra petrol fiyatlarındaki değişim bekleyebiliriz ?

Öncelikle petrol fiyatları uzun soluklu bir aşağı iniş trendini kaldıramaz. Zaten uzmanlar da 40 doların altına düşmesini öngörmüyor. Petrol fiyatlarında arzdan kaynaklanan bir durum olmasından kaynaklı arz-talebi öngöremediğimiz için uzmanlar fiyatların çok ciddi bir yükselme yapacağını düşünmüyor. Venezuela gibi petrol ihracatçı ülkelerin, OPEC’i üretimi kısıtlandırması için ikna edememesinden yani OPEC’in üretimi kısmama yönündeki net kararından dolayı da 2015 yılı içerisinde, petrol fiyatlarında ciddi bir artış beklenmiyor. Tabii dünya siyasetindeki değişimleri öngöremediğimiz için kesin konuşmak yerine, tüm dünya varsayımlarla yorumlar yapmaya devam edecek gibi.

Benzer içerikler için GlokalWeb‘i FacebookInstagram ve Twitter‘da takip etmeyi unutmayın!

Başak Ar | ODTÜ İşletme

Snapchat, Facebook karşısında günden güne eriyor mu?

Facebook ve Snapchat arasında süren rekabeti sosyal medya ile haşır neşir olan herkes fark etmiştir. Instagram’a story (hikaye ekleme) özelliğinin gelmesiyle belirgin bir hal almıştı bu durum. Hatta sadece … devamı için tıklayın.